آنچه در موسیقی ایرانی باید بدانید – قسمت اول - موسیقی ایرانی- آناستیا
Banner
5 آذر, 1399
اخبار

آنچه در موسیقی ایرانی باید بدانید – قسمت اول

Banner

موسیقی ایرانی از جمله داشته هایمان است که می توانیم به آن افتخار کنیم. می دانستید که موسیقی ما بیش از تاریخ میلادی قدمت دارد؟ از ان زمان تاکنون این موسیقی نسل به نسل منتقل شده و قسمت های موثرترش امروز هم چنان پابرجاست. جالب است بدانید که کشورهای مختلف از جمله کشورهای آسیای میانه، ترکیه، یونان و… از موسیقی سنتی کشورمان یا همان موسیقی کلاسیک ایرانی تاثیر پذیرفته اند.

تاریخچه موسیقی ایرانی را می دانید؟

در این قسمت اطلاعات مختصری در مورد تاریخچه موسیقی کشورمان به شما ارائه می دهیم.

خیلی قدیم ترها، مردم طلوع و غروب خورشید را جشن می گرفتند. گویا زندگی را به زیبایی جشن می گرفتند و در این جشن موسیقی جایگاه ویژه ای داشت. هنگام طلوع و غروب خورشید طبل و کرنا نواخته می شد.

طبق آن چه در اوستا و در بخش یسناها آمده است، پزشکان برای شفای بیماران از موسیقی ایرانی استفاده می کردند.

ان زمان ها سه نوع موسیقی وجود داشت که در سه گروه دینی، رزمی و بزمی طبقه بندی می شد. موسیقی در مراسمی مانند مراسم ملی، جشن های مربوط به طبیعت و.. مورد استفاده قرار می گرفت.

سازهای موسیقی سنتی ایرانی سه گروه هستند:

  • فلزی
  • سفالی
  • چوبی

سازها از نظر شکل صدایی که تولید می کنند:

بر این اساس سازها به سه گروه تقسیم می شوند

  • سازهای ضربی شامل طاس، دف، دهل، دایره، نقاره، تنبک و سنج
  • سازهای زهی خود شامل سه گروه است که عبارتند از :

کوبشی مانند سنتور

زخمه ای مانند چنگ – قانون- دوتار- تار- عود- سه تار- بربط- تنبور- رباب- چگور

کششی مانند زهی- سرود- قیچک- کمانچه

  • سازهای بادی شامل شمشال، دونیه، سرنا، نفیر، با لابان، وزله، نی انبان، کرنا، قره نی، نی و فلوت

با جنس و صدای سازها آشنا هستید؟

سازهای فلزی معمولا از جنس مس و برنج ساخته شده اند. این سازها با روش های چکش کاری یا ریخته گری تولید می شوند. سازهای سفالی هم با دستان هنرمند یک سفالگر و از جنس سفال ساخته می شود. تعدادی از سازهای بومی و نیز تنبک ها مانند طاهس های پوست یا بدون پوست می توانند دستی یا  با چرخ و از جنس سفال ساخته شوند. سازهای چوبی را با روش تراش و سپش برش به ثمر می رسانند.

سازهای چوبی تنوع بسیار بالایی دارند و شامل بسیاری سازها می شوند. وقتی از سازهای ایرانی سخن می گوییم بیشتر منظورمان سازهای چوبی است. بیشتر سازهای زهی و نیز سازهای ضربه ای به همین روش ساخته می شوند.

ردیف در موسیقی ایرانی چیست؟

موسیقی ردیف دستگاهی که امروزه در ایران داریم از زمان آقا علی اکبر فراهانی که در دوره ی ناصرالدین شاه نوازنده ی تار بود، باقی مانده است. امیر کبیر،آقا علی اکبر فراهانی را برای اشاعه ی موسیقی ایرانی به دربار دعوت کرد. آقا غلامحسین که برادرزاده ی آقا علی اکبر بود، موسیقی را به پسران علی اکبر خان به نام های میرزا حسینقلی و میرزا عبدالله آموخت. بخش هایی از موسیقی اصیل ایران که امروزه مطرح است و مورد استفاده قرار می گیرد، حاصل زحمات این دو استاد است. این دو نفر، موسیقی ایرانی را در قالب مجموعه ی نواخته ها و نیز آموزش هایشان دسته بندی کرده و نام ” ردیف موسیقی ” را بر آن نهادند.

در حقیقت می توان ردیف را مجموعه ای از مثال های ملودیک در موسیقی ایرانی دانست. ردیف تقریبا هم معنی با کلمه ی ” رپراتور” در موسیقی غرب است. یک مجموعه ی ردیف، شامل مثال هایی موسیقایی است که این مثال ها از گوشه های مختلف یک دستگاه است و نسبت های استفاده شده در گوشه ها و حس های آن گوشه ها را شامل می شود.

اواخر سلسله ی زندیه و اوایل سلسله ی قاجاریه بود که متخصصان شروع به مرتب سازی ردیف کردند و به شکل امروزی درآمد. اوایل دوره ی قاجاریه بود که سیستم مقامی در موسیقی ایرانی تغییراتی کرد و تبدیل به سیستم ردیف دستگاهی شد. به جای مقام های پنج گانه، پنج اواز و هفت دستگاه قرار گرفت.

دستگاه های موسیقی ایرانی کدام است؟

هر کدام از دستگاه های موسیقی کشورمان، مجموعه ای از پرده های مختلف موسیقی ایرانی می باشد که انتخاب آن ها حس و حال خاصی به شنونده می بخشد.

هر کدام از دستگاه ها شامل تعداد زیادی گوشه است. دستگاه به این شیوه ارائه می شود که با درآمد آن شروع کرده، گوشه ی اوج یا مخالف ان در میانه ی کار ارائه می شود، در اخر فرود به گوشه های پایانی انجام می شود، تصنیف ارائه شده و رنگی اجرا به پایان می رسد.

موسیقی سنتی کشورمان شامل هفت دستگاه و شش اواز می باشد. 7 دستگاه گفته شده عبارتند از :

دستگاه سه گاه

دستگاه شور

دستگاه همایون

دستگاه چهارگاه

دستگاه نوا

دستگاه ماهور

دستگاه راست پنج گاه

آواز چیست؟

به قسمتی از دستگاه مورد نظر که در واقع دستگاه فرعی شمرده می شود، آواز می گوییم.

اواز را از نظر فواصل، یکسان با دستگاه می بینیم. اواز ممکن است شاهد یا ایست متفاوتی را دارا باشد. مثلا آواز دشتی از مجموعه ی دستگاه شور به حساب می آید و از درجه ی پنجم آن است. مثلا در مورد شور سل می توان گفت که نت شاهد دارد و دارای ایست “ر” می باشد. پس می توان گفت در اواز شور، ملودی با حفظ فاصله ها حول نت “ر” می چرخد و در نهایت نیز روی آن می ایستد. در کل می توان گفت که در هر آواز، پس از این که ایست موقتی روی ایست خودش انجام می شود، روی ایست دستگاه اصلی که در این جا شور است، بر می گردد.

آوازهای مربوط به دستگاه موسیقی ایرانی 5 گروه هستند و عبارتند از :

  • اواز بیات اصفهان که به دستگاه همایون متعلق است ( درجه ی چهارم شور)
  • آواز ابوعطا که متعلق به دستگاه شور است ( درجه ی دوم شور)
  • آواز بیات ترک یا همان بیات زند، که متعلق به دستگاه شور است ( در جه ی سوم شور)
  • آواز دشتی که متعلق به دستگاه شوراست ( درجه ی پنجم شور)
  • آواز افشاری که متعلق به دستگاه شور است ( درجه ی سوم شور)

 

 

 

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Banner